Tế Bào Gốc Dây Rốn: Những Điều Thú Vị

Rất nhiều vị trí trên cơ thể chúng ta được gọi là tế bào gốc (TBG). Đó là những tế bào rất non trẻ được dự trữ trong cơ thể để đến khi chúng ta cần những tế bào mới thay thế để giữ cho cơ thể luôn giữ ở trạng thái cân bằng, khỏe mạnh. Tế bào gốc dây rốn: ưu điểm đạo đức, kỹ thuật TBG từ dây rốn được xem là lý tưởng vì chỉ trong cuống rốn mới có đủ hai tế bào chính là biểu mô và trung biểu mô. Một ưu điểm khác là số lượng và khối lượng TBG lấy từ màng lót cuống rốn cao hơn gấp nhiều lần. Chưa kể, trên thực tế, dây rốn nhau và dây rốn sau sinh thường bỏ đi. Về phương diện đạo đức, nếu lấy từ giai đoạn phôi và thai sẽ ảnh hưởng rất lớn, vì nhiều quốc gia và tôn giáo cho rằng việc hủy phôi để lấy TBG là giết người. Trong khi đó, nếu lấy mô từ dây rốn em bé vừa chào đời, so với mô từ người trưởng thành, thì tế bào từ dây rốn vẫn là tế bào trẻ hơn. Đây cũng chính là thế mạnh của tế bào dây rốn. Do đó, nếu lấy, không ảnh hưởng gì về sức khỏe người mẹ và em bé. Ứng dụng thú vị, hiệu quả bất ngờ! Sử dụng TBG trong lĩnh vực y học đó chính là y học tái sinh và y học tái tạo. Có thể hình dung như thế này: nếu chúng ta coi cơ thể chúng ta như ruộng lúa, thì TBG lúc đó ví như những hạt mầm, hạt mạ. Khi có vấn đề sức khỏe, giống như ruộng mọc cỏ dại, thì chúng ta phải nhổ hết cỏ đó đi. TBG như hạt mầm để gieo vào ruộng lúa, làm tái sinh, tái tạo lại ruộng lúa của chúng ta. Việc sử dụng TBG lúc này có vai trò như hạt giống được lưu trữ, sau đó tái tạo lại. Sử dụng TBG chữa bệnh đang là vấn đề nóng trong y học thế giới. Giai đoạn gần đây, Việt Nam chú ý nhiều đến ứng dụng TBG nhưng thật ra, ứng dụng TBG đã có từ cuối thế kỷ trước. Cụ thể từ năm 1990-1995, các nhà khoa học ở Trung tâm Truyền máu và huyết học TP.HCM, nay là Bệnh viện Truyền máu và huyết học, đã triển khai chương trình ghép tủy. Thực tế chương trình này là ghép TBG từ xương. Tuy nhiên, từ năm 2007, 2008, việc nghiên cứu ứng dụng TBG mới được triển khai mạnh mẽ hơn trên nhiều góc độ khác nhau và đã thu được những kết quả đáng khích lệ. Cụ thể như việc ứng dụng TBG vào việc tạo máu, trị các bệnh về máu. Đã có hàng trăm bệnh nhân được ứng dụng kỹ thuật này. Các bệnh viện như Chợ Rẫy, Trung ương Quân đội 108, Việt Đức, đều triển khai ứng dụng TBG tủy xương trong trường hợp gãy xương. Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 còn ứng dụng trong quá trình kéo dài chi, giúp cho nhiều thanh niên, vì lý do gì đó, bị chân ngắn, chân dài, làm cho cả 2 chân dài trở nên bằng nhau, hoặc làm chân dài hơn vì lý do thẩm mỹ. Hàng trăm bệnh nhân đã có kết quả hết sức thuyết phục. TBG còn được ứng dụng trong lĩnh vực nhãn khoa. Tại Bệnh viện Mắt TP.HCM, Mắt Trung ương đã áp dụng kỹ thuật này để tái tạo các giác mạc cho những bệnh nhân do nhiều nguyên nhân bệnh lý hoặc các vấn đề khác do chấn thương, đem lại nhiều kết quả cho các bệnh nhân. Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 là đơn vị đầu tiên của quân đội ứng dụng TBG từ tủy xương và TBG ngoại vi để điều trị các bệnh về máu và cơ quan tạo máu. Cách đây 5 năm, bệnh viện này đã thực hiện ca ghép tủy đầu tiên và 3 năm trở lại đây đã mở rộng triển khai ứng dụng, thay vì hạn hẹp chỉ trong điều trị bệnh của cơ quan tạo máu. Ngoài ra, còn phối hợp với ViệnTim Quốc gia chế tạo ra những tế bào sử dụng để điều trị cho bệnh nhân bị suy tim sau nhồi máu cơ tim. Đây cũng là cơ hội mở ra hướng điều trị cho những người không may bị các bệnh lý về tim mạch hiểm nghèo. Ngân hàng tế bào gốc dây rốn Đây là đề tài với sự phối hợp thực hiện của các đơn vị như Học viện Quân y, Viện Truyền máu và huyết học, Bệnh viện Từ Dũ, Viện Bỏng Quốc gia, Viện Công nghệ sinh học. Nội dung chính là xây dựng ngân hàng TBG dây rốn cho khu vực miền Nam, sử dụng vào mục đích nghiên cứu có ứng dụng điều trị cho bệnh nhân. Đề tài được thực hiện theo đặt hàng của Bộ KHCN. Qua đó đã xây dựng được TBG theo chuẩn GPP, với đội ngũ nhân lực vận hành, cùng hàng trăm mẫu TBG có thể cấy ghép cho người. Ý nghĩa quan trọng nhất là ngân hàng này có khả năng phục vụ cho cộng đồng. Hiện nay, ngân hàng đang sử dụng những mẫu TBG được hiến tặng để cấy ghép trong cộng đồng. Những ứng dụng của TBG thật đa dạng, thật hiệu quả và đã được khẳng định qua thực tế. Tuy nhiên, việc cất giữ TBG trên thực tế phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức người dân. Đến nay, ngân hàng hoạt động 3 năm nhưng số người đăng ký đến ngày 31/12/2011 chỉ khoảng 600 mẫu + 300 mẫu hiến tặng. Nếu nhìn trên bình diện chung, thì kinh phí cho việc thu thập dây rốn, phân tích xét nghiệm, xử lý tách tế bào từ dây rốn, so với thu nhập chung vẫn cao: 2.000 USD/ cất giữ trong năm đầu, 150USD cho năm sau, tổng thời gian cất giữ 18 năm khoảng 5.000USD. Tuy nhiên, nếu chia bình quân, thì chỉ khoảng 15.000đ/ngày. Trong điều kiện sức khỏe tốt, chưa có điều không may mắn về sức khỏe, thì không thành vấn đề. Nhưng nếu không may, rơi vào các trường hợp như chấn thương tủy sống, xơ gan, các bệnh về máu, khối u, thiếu máu cơ tim, tiểu đường, tai biến mạch máu não, Parkinson, thì lúc ấy, những ứng dụng hiệu quả của TBG chính là điều kỳ diệu. Chưa kể, còn có thể ứng dụng TBG cho thẩm mỹ và chăm sóc sắc đẹp. Chúng tôi cũng hy vọng, với việc ứng dụng TBG như là một phương pháp điều trị mà nhiều nước đang áp dụng, sẽ khẳng định hiệu quả của TBG và cải thiện về nhận thức của người dân. Và khi điều kiện kinh tế phát triển ngày càng tốt hơn, rõ ràng việc đầu tư này không phải là đầu tư quá lớn. TS-BS. LÊ VĂN ĐÔNG - Phó chủ nhiệm Bộ môn Miễn dịch học, Học viện Quân y (Phụ trách Ngân hàng Tế bào gốc đầu tiên của Việt Nam)