Cập nhật một số ứng dụng tế bào gốc và hoạt động của ngân hàng tế bào gốc MekoStem
(Báo cáo tại Hội thảo khoa học: Ứng dụng tế bào gốc - Từ lý thuyết đến hiện thực lần thứ 2, ngày 19/05/2011)

TS.BS. Lê Văn Đông PCN Bộ môn Miễn dịch, Học viện Quân y, Phụ trách kỹ thuật Ngân hàng tế bào gốc MekoStem.
ĐT: 0989058710
Email: levandong@vmmu.edu.vn; levandong@mekostem.com

Sau 2 năm kể từ Hội nghị khoa học Ứng dụng tế bào gốc – từ lý thuyết đến hiện thực được tổ chức vào ngày 15/2/2009 nhân dịp khai trương Ngân hàng tế bào gốc MekoStem, đã có một số tiến bộ trong nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trên phạm vi quốc tế cũng như Việt Nam..

Trên phạm vi quốc tế, ứng dụng tế bào gốc tạo máu để điều trị bệnh về máu vẫn là các ứng dụng được triển khai mạnh mẽ nhất. Các trung tâm cấy ghép đã có thống kê đánh giá hiệu quả trên số lượng lớn hàng nghìn bệnh nhân và so sánh đa trung tâm. Các ứng dụng ngoài lĩnh vực huyết học như điều trị gãy xương và tạo hình khớp, tiểu đường, điều trị bại não, tổn thương cơ tim, tổn thương thần kinh, đã được triển khai nhưng đa số còn đang trong quá trình đánh giá để hoàn thiện qui trình trước khi trở thành phương pháp điều trị thường qui.

Tại Việt Nam, việc triển khai ghép tế bào gốc từ tủy xương và máu ngoại vi để điều trị các bệnh về máu và cơ quan tạo máu vẫn được triển khai đều đặn và đi vào thường qui tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học thành phố Hồ Chí Minh và Viện Huyết học – Truyền máu TƯ. Các cơ sở khác bao gồm Bệnh viện TƯ Quân đội 108, Bệnh viện Nhi TƯ là hai cơ sở đã triển khai cấy ghép trước đó cũng đang tiếp tục nghiên cứu mở rộng qui mô số trường hợp ghép và chủng loại mặt bệnh. Các bệnh viện TƯ Huế, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định đang thiết lập cơ sở hạ tầng và đào tạo nhân lực để sớm triển khai các ứng dụng tế bào gốc vào điều trị. Các ứng dụng trong lĩnh vực nhãn khoa và điều trị gãy xương đang từng bước được triển khai có hiệu quả. Ứng dụng trong lĩnh vực điều trị suy tim đang được triển khai với số lượng bệnh nhân đông hơn để có đánh giá đầy đủ hơn về hiệu quả triển khai kỹ thuật này tại Việt Nam. Tại Viện Bỏng Quốc Gia, nghiên cứu nuôi cấy và biệt hóa các tế bào gốc từ màng dây rốn để chế tạo các vật liệu tương đương da hay da nhân tạo cũng đang được triển khai và bước đầu có kết quả khả quan. Mặc dù vậy, vẫn cần thêm thời gian, công sức và kinh phí để thúc đẩy các nghiên cứu ban đầu ứng dụng tế bào gốc tại nước ta trở nên mạnh mẽ hơn, đạt được mục tiêu chữa bệnh bằng tế bào gốc tại Việt Nam.

Song song với các hoạt động nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong cả nước, Ngân hàng tế bào gốc MekoStem thực hiện công việc chính là cung cấp nguồn tế bào gốc dây rốn cho điều trị. Trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước “Nghiên cứu xây dựng ngân hàng tế bào gốc dây rốn khu vực Miền Nam và ứng dụng vào điều trị bệnh ở người”, Ngân hàng đã thu thập và xử lý 264 mẫu dây rốn của các sản phụ hiến tặng để tạo thành ngân hàng tế bào gốc máu và màng dây rốn công. Các mẫu này đã được xét nghiệm chỉ số hòa hợp mô HLA sẵn sàng phục vụ cho việc tuyển chọn để cấy ghép cho các bệnh nhân có nhu cầu điều trị bằng tế bào gốc dây rốn. Trong số các mẫu tế bào này đã có 1 mẫu được sử dụng để cấy ghép cho bệnh nhân thalassemia thể nặng là anh ruột có chỉ số HLA phù hợp với mẫu tế bào được lưu giữ. Hiện tại bệnh nhân đã ra viện và đang trong giai đoạn phục hồi sau cấy ghép. Bên cạnh các mẫu hiến tặng đưa vào ngân hàng mẫu công, Ngân hàng đã thu thập, xử lý và lưu giữ các mẫu tế bào gốc máu và màng dây rốn cho trên 400 sản phụ có nhu cầu cất giữ tế bào gốc. Trong số các bé được lưu giữ tế bào gốc dây rốn tại MekoStem, chưa có cháu nào bị bệnh có nhu cầu sử dụng tế bào gốc dây rốn tự thân để cấy ghép. Nhằm đẩy mạnh hoạt động hợp tác chuyên môn, MekoStem đã tham gia và được kết nạp vào Hiệp hội ngân hàng tế bào gốc máu dây rốn khu vực Châu Á-Thái Bình Dương từ năm 2010.