Facebook Google Plus Twitter

Knock-out hệ thống miễn dịch tác dụng tốt hơn dùng thuốc đối với bệnh nhân đa xơ cứng

Science, 15/01/2019

Tế bào gốc máu trong tủy xương (màu vàng trong ảnh) tái tạo hệ thống
 miễn dịch sau hóa trị trong 1 thử nghiệm trên bệnh đa xơ cứng. 

(DENNIS KUNKEL MICROSCOPY/SCIENCE SOURCE)

Ở bệnh đa xơ cứng (MS), tế bào thần kinh bị tước đi lớp vỏ bảo vệ, các tế bào miễn dịch của cơ thể sẽ xem hệ thống thần kinh là kẻ địch. Một số thuốc làm chậm bệnh trạng bằng cách kìm hãm tế bào miễn dịch, hoặc ngăn chúng đến não. Vài thập kỷ gần đây, các nhà nghiên cứu đã khai thác một liệu pháp thay thế: loại bỏ các tế bào miễn dịch này và khởi động lại chúng.

Liệu pháp cấy ghép tế bào gốc tạo máu (HSCT) đã trở thành một phần trong liệu trình   điều trị một số loại ung thư. Hóa trị sẽ gây ra knock-out hệ thống miễn dịch và tiêm truyền  tế bào gốc để tái tạo lại hệ thống đó (tế bào gốc hoặc từ máu của chính bệnh nhân, hoặc trong một số trường hợp là máu từ người hiến). Quy trình này có thể  ứng dụng cho bệnh đa xơ cứng và các bệnh tự miễn khác ở các trung tâm lâm sàng trên khắp thế giới, nhưng nó có những rủi ro nghiêm trọng và khó được dùng thường quy. Hiện nay, các kết quả mới từ một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy rằng liệu pháp này hiệu quả hơn một số loại thuốc đa xơ cứng đã được phê chuẩn.

“So sánh quan trọng này chưa được thực hiện bao giờ”, P. Muraro, nhà thần kinh học trường Đại học Hoàng gia Luân Đôn, người nghiên cứu HSCT điều trị đa xơ cứng nói “Điều này thật sự minh họa cho khả năng của phương pháp - mức độ hiệu quả - theo một cách nào đó rất hùng hồn”.

Cách đây gần 30 năm, khi nghiên cứu cách thức HSCT tác động ở bệnh nhân leukemia và lymphoma, một hiện tượng gây tò mò đã thu hút nhà huyết học R. Burt (Trường Y Feinberg, Đại học Northwestern, Mỹ): bệnh nhân có thể tái tạo lại hệ thống miễn dịch,   nhưng việc chủng vắcxin trước đó không còn khả năng bảo vệ nữa. Nếu không được tiêm chủng lại, các tế bào miễn dịch mới sẽ không nhận ra virus chẳng hạn sởi, quai bị và cũng không kích thích phản ứng chống lại. Điều này cho thấy rằng ở bệnh tự miễn, tái tạo hệ miễn dịch giúp nó quên đi tế bào của chính cơ thể mà nó xem là kẻ địch.

Burt và nhiều người khác đã dùng HSCT cho nhiều bệnh tự miễn, gồm cả viêm khớp dạng thấp và lupus. Nhiều năm qua, vài nhóm đã thu được các kết quả đáng khích lệ ở bệnh đa xơ cứng. Nhưng chỉ có một nghiên cứu đánh giá trên 17 bệnh nhân, trực tiếp so sánh hiệu quả HSCT với các loại thuốc đang lưu hành.

Trong thử nghiệm mới, Burt và cộng sự đã chiêu mộ 110 bệnh nhân đa xơ cứng ở thể bệnh phổ biến nhất – thể RR (tái phát – thuyên giảm). Ở thể bệnh này, bệnh nhân có thể không có triệu chứng (yếu cơ, vấn đề thị lực) trong một thời gian dài trước khi phản ứng viêm bắt đầu. Người tham gia thử nghiệm có ít nhất 2 lần tái phát trong năm trước đó, dù đang dùng một loại thuốc đã được phê chuẩn.

55 người tham dự sẽ chuyển sang dùng một loại thuốc khác thay loại thuốc không có tác dụng với họ (nhóm chứng). Nửa còn lại sẽ thực hiện HSCT (nhóm thử nghiệm). Đầu tiên, nhóm nghiên cứu lấy máu của họ để truyền lại sau. Tiếp theo sẽ dùng thuốc để tiêu diệt tế bào miễn dịch. Burt chú giải rằng trong thử nghiệm này, bệnh nhân sẽ tái tạo hệ miễn dịch của mình bằng tế bào gốc trong tủy xương không bị tiêu diệt. Họ được truyền máu giàu tế bào gốc của chính họ để thúc đẩy phục hồi sau vài ngày.

Một năm sau, nhóm nghiên cứu sẽ đánh giá tiến triển bệnh ở mỗi bệnh nhân. Nhóm nghiên cứu công bố trên tờ The Journal of the American Medical Association (JAMA): Theo thang 0-10 đo lường sức mạnh, khả năng phối hợp và ngôn ngữ thì 25% ở nhóm chứng có tiến triển nặng hơn 1 điểm so với chỉ 2% ở nhóm thử nghiệm, kết quả MRI còn cho thấy tổn thương não bộ ít lan rộng ở nhóm thử nghiệm và cải thiện chất lượng sống (kết quả điểm khảo sát ở nhóm chứng xấu hơn 1 chút). Năm năm sau điều trị, khoảng 15% trong nhóm thử nghiệm tái phát so với 85% ở nhóm chứng.

Theo Muraro, hiệu quả ở hai nhóm thử nghiệm chia tách nhau quá rõ ràng, tuy nhiên 2 loại thuốc đa xơ cứng hiệu quả nhất đã không được dùng trong thử nghiệm. Một là ocrelizumab, chưa được phê chuẩn ở thời điểm nghiên cứu chiêu mộ người tham dự. Hai là alemtuzumab, đã được loại bỏ vì gây kiệt tế bào miễn dịch và có thể làm tăng biến chứng ở nhóm chứng ở những người sau đó chuyển phương pháp điều trị và được sử dụng HSCT sau đó. Điều này không làm giảm đi ý nghĩa của nghiên cứu, nhưng cũng hàm ý rằng các nghiên cứu tiếp theo nên so sánh HSCT một cách chặt chẽ với các loại thuốc tiềm năng nhất trên thị trường.

Trong một thử nghiệm mới, người tham gia sẽ lưu lại bệnh viện khoảng 2 tuần, đã không có tử vong hay biến chứng gây chết người nào. Nhưng vẫn còn sự nghi ngờ về HSCT ở các nhà lâm sàng. Theo Muraro vì hóa trị mang nhiều nguy cơ gây nhiễm khuẩn và biến chứng. Nhà  huyết học H. Atkins (Đại học Ottawa) chỉ ra một cách thận trọng trong bài xã luận trên JAMA hôm nay, các nhà nghiên cứu đã báo cáo tình trạng tử vong trong thử nghiệm dùng cùng quy trình HSCT cho các bệnh tự miễn khác. Nhưng Muraro ghi chú rằng tỷ lệ tử vong của đa xơ cứng được điều trị bằng HSCT thấp hơn 1%.

Burt thừa nhận quy trình có rủi ro – và nhiều bệnh nhân đa xơ cứng không phù hợp cho thử nghiệm. HSCT nên được cân nhắc cho bệnh nhân thường xuyên tái phát thể RR (tái phát-thuyên giảm), ông phát biểu, trước khi thành thể tiến triển – triệu chứng ngày càng xấu hơn. Burt ước tính có khoảng 15% - 20% bệnh nhân đa xơ cứng  phù hợp với HSCT.

Trong khi đó, bằng chứng khích lệ liệu pháp đang tăng, ít nhất là ở châu Âu. Một khảo sát gần đây đã tìm thấy một tỷ lệ cao nhất trong 5 năm qua về việc sử dụng tế bào gốc tự thân điều trị các bệnh tự miễn. Theo khảo sát, cơ sở của hiện tượng này chính là sự gia tăng liệu pháp HSCT điều trị đa xơ cứng ở các trung tâm lâm sàng.

 

Tác giả: Kelly Servick

Người dịch: Huỳnh Chí Thiện, Ngân hàng tế bào gốc MekoStem

Nguồn: Science

Bài báo gốc: R. K. Burt, R. Balabanov, J. Burman et al (2019). Effect of non-myeloablative hematopoietic stem cell transplantation vs continued disease-modifying therapy on disease progression in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis. A randomized clinical trial. JAMA, 321(2), 165-74. doi:10.1001/jama.2018.18743




Facebook Google Plus Twitter


Trở lại trang trước
Hồ Chí Minh : 297/5 Lý Thường Kiệt, phường 15, Quận 11, Tp HCM

Điện thoại: [028] 38 686 546 - Fax: [028] 38 650 394
Hà Nội : Tầng 15 toà nhà Charmvit, số 117 Trần Duy Hưng,
quận Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: [024] 35 14 35 35 - Fax: [024] 62 75 08 02