Facebook Google Plus Twitter

Thử nghiệm đầu tiên dùng iPSC trên bệnh tim

The Scientist, 31/08/2018

 

Trong năm tới, Nhật Bản sẽ khởi động 1 thử nghiệm lâm sàng nhỏ, đánh dấu lần đầu tiên tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC) được ứng dụng trong tái tạo ở tim. Nhóm nghiên cứu dẫn đầu bởi nhà phẫu thuật tim đại học Osaka, Yoshiki Sawa, sẽ cấy ghép những tấm chứa hàng trăm triệu tế bào cơ tim từ iPSC lên 3 bệnh nhân suy tim tiến triển.

“Việc nhóm nghiên cứu được phê chuẩn thực hiện thử nghiệm này là một sự kiện có ý nghĩa to lớn”, phó giáo sư y dược đại học Illinois, Chicago – Jalees Rehman nhận xét.

Thử nghiệm trên bệnh tim là nghiên cứu lâm sàng thứ 2 dùng iPSC. Thử nghiệm đầu tiên là để chữa thoái hóa điểm vàng ở mắt, cũng diễn ra ở Nhật. Thử nghiệm này mang ý nghĩa tiên phong công nghệ trong lâm sàng, cũng hàm chứa rủi ro, ẩn số, và chỉ trích.

Bộ y tế Nhật Bản phê chuẩn có điều kiện thử nghiệm này vào tháng 5 nhằm mục đích đánh giá độ an toàn của thử nghiệm. Nếu thử nghiệm đầu tiên này và thử nghiệm sau đó trên 10 bệnh nhân thành công, liệu pháp sẽ sớm được thương mại hóa trong hệ thống ưu tiên thúc đẩy liệu pháp tái tạo của Nhật.

Một số nhà nghiên cứu người Nhật đã bày tỏ sự quan tâm trên Nature khi biết thông tin thử nghiệm. Akira Akayabashi, giáo sư đạo đức y sinh đại học Tokyo lưu ý rằng người tham gia thử nghiệm sẽ nhận iPSC từ 1 người cho khác, không phải của chính mình nên phải được ức chế miễn dịch 3 tháng để chống thải ghép. “Sẽ có thêm gánh nặng cho bệnh nhân suy tim trong việc ức chế miễn dịch”- ông nói trên The Scientist.

Sawa thì cho rằng việc tạo tế bào cơ tim từ chính tế bào của người nhận không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt, vì tiến trình tái biệt hóa mất nhiều thời gian. Thêm vào đó, phương pháp trị liệu chuẩn bị sẵn sẽ khả thi hơn trong giải quyết suy tim. “Dùng tế bào từ chính bệnh nhân có thể không phù hợp ở mức công nghiệp”.

Nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng với iPSC cho thấy hiệu quả cải thiện chức năng tim ở chuột, heo và cả khỉ; mặc dù chưa rõ chúng kích hoạt tái tạo cơ theo cơ chế nào. Rehman phát biểu: Vẫn còn nhiều điều chưa biết như iPSC có thực sự sáp nhập vào tim thành tế bào hoạt động, hay chỉ tiết chất duy trì tế bào tim?

Nghiên cứu của Sawa trên heo cho thấy tế bào cơ tim từ iPSC thúc đẩy tim tiết một số cytokine kích thích cơ tim ‘thật’ phát triển. Ngược với nguyên bào cơ xương từ bắp đùi bệnh nhân (trong một thử nghiệm điều trị suy tim khác), tế bào tim từ iPSC tiết cytokine có nhiều công dụng trị liệu.

Nghiên cứu sử dụng tấm tế bào rất hấp dẫn, theo P. Yang – phó giáo sư tim mạch đại học Stanford. Thử nghiệm này sẽ xác định phương pháp sử dụng có hiệu quả hay không. Tuy nhiên, nếu chất tiết là nguyên nhân giúp sửa chữa tim thì cần gì phải cấy tế bào? Yang và cộng sự đang tiến hành thử nghiệm phân lập và tiêm chất tiết vào tim lợn mô hình.

Ông cũng rất quan tâm khả năng sống của tế bào cơ tim iPSC trong cơ quan cấy vào. “Khả năng sống sót cuả chúng trong vùng tổn thương, thiếu máu, thiếu oxy là rất thấp”. Nếu chúng chết sớm, liệu pháp sẽ không còn hiệu quả.

Một lo lắng khác là việc cấy ghép tấm tế bào sẽ liên quan phẫu thuật tim hở. Theo Rehman, vì là dạng tấm nên không thể tiêm vào tim được trong khi tiêm là cách thức ít xâm lấn nhất. Bệnh nhân đã chịu suy tim nặng rồi, “việc phẫu thuật sẽ  chính là 1 rủi ro cho họ”.

Còn một số nguy cơ khác khi đưa các tế bào vào tim. Chúng có thể sinh khối u vì nguồn gốc của chúng là từ loại tế bào rất dễ sinh sôi. Các vấn đề về nhịp tim cũng sẽ là khó khăn. Điều này sẽ rõ ràng hơn khi nhóm nghiên cứu đại học Washington thử nghiệm tế bào gốc phôi trên tim khỉ.

Mặc dù nhiều lo ngại, Yang vẫn rất phấn khởi chờ xem kết quả thử nghiệm của Sawa cũng như thông tin mới cho tương lai.

“Tôi thực sự rất vui khi có đất nước tiên phong trong lĩnh vực tế bào gốc như vậy”, Yang phát biểu. Kể từ khi S. Yamanaka nhận giải Nobel cho thành công  phát triển tế bào iPSC năm 2012, lĩnh vực này đã và đang bùng nổ ở Nhật Bản. Cách đây 4 năm, chính phủ Nhật đã quyết chi 1 tỷ đô (USD) cho nghiên cứu y học tái tạo. Một phần tư trong số này dành cho việc dự trữ tế bào iPSC.

Theo Yang, “Nếu có phương pháp hiệu quả điều trị suy tim (nguyên nhân nhập viện lớn nhất ở Nhật) thì thật là tuyệt. Nhưng, tế bào cơ tim iPSC này có phải là đáp án hay không và nó tốt hơn bao nhiêu thì không chắc”.

Tác giả: Katarina Zimmer

Người dịch: Huỳnh Chí Thiện, Ngân hàng tế bào gốc MekoStem

 

Nguồn: The Scientist




Facebook Google Plus Twitter


Trở lại trang trước
Hồ Chí Minh : 297/5 Lý Thường Kiệt, phường 15, Quận 11, Tp HCM

Điện thoại: [028] 38 686 546 - Fax: [028] 38 650 394
Hà Nội : Tầng 15 toà nhà Charmvit, số 117 Trần Duy Hưng,
quận Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: [024] 35 14 35 35 - Fax: [024] 62 75 08 02