Facebook Google Plus Twitter

Vài điểm về lịch sử ngành công nghiệp lưu trữ máu dây rốn

Hình 1. Kỷ niệm 30 năm ca cấy ghép máu dây rốn đầu tiên (1988-2018)

Công nghiệp máu dây rốn toàn cầu hình thành từ đầu những năm 1990 với sự ra đời của các ngân hàng máu dây rốn tiên phong ở Mỹ, sau đó là trên khắp thế giới. Tuy nhiên, lịch sử cấy ghép tế bào gốc máu dây rốn bắt đầu sớm hơn nhiều.

Năm 1974, báo cáo đầu tiên của nhà khoa học người Đan Mạch - S. Knudtzon về sự hiện diện của tế bào gốc tiền thân tạo máu trong dây rốn người, cho thấy máu dây rốn chứa số lượng lớn tế bào gốc tạo máu (HSC) như tủy xương [1]. Có lẽ thời điểm đó, S. Knudtzon vẫn chưa biết đến báo cáo ghi nhận thay đổi nhóm máu sau khi truyền máu dây rốn và khái niệm ghép tủy tạm thời của Ende năm 1972 [2]. Và truy về mặt thuật ngữ thì “stem cell” (tế bào gốc) có thể được xem là lần đầu tiên sử dụng để chỉ các tế bào gốc tiền thân tạo máu trong tủy xương từ năm 1908 bởi A. Maximov [3].

Năm 1983, K. Koike đã chứng minh các tế bào gốc tiền thân tạo máu dây rốn bảo quản đông lạnh có thể sống sót và duy trì chức năng sinh tế bào tạo máu [4]. Cùng tư tưởng đó đã dẫn đến bản quyền bảo quản tế bào gốc máu của giáo sư H. Broxmeyer và E. Boyse; và báo cáo tiền đề về tiềm năng của máu dây rốn của giáo sư H. Broxmeyer [5].

Ca cấy ghép máu dây rốn đầu tiên trên thế giới được thực hiện tại Pháp năm 1988 bởi giáo sư huyết học E. Gluckman trên bé trai người Mỹ tên là M. Farrow 5 tuổi bị bệnh thiếu máu Fanconi. Với sự hợp tác của giáo sư H. Broxmeyer, máu dây rốn từ cô em gái của Farrow được thu thập, lưu trữ và chờ đến khi em gái được 6 tháng tuổi (back-up tủy xương, tức là có lượng tế bào dự trữ từ tủy xương khi thiếu tế bào gốc tiền thân tạo máu trong máu dây rốn ) thì tiến hành cấy ghép. Báo cáo ca cấy ghép tủy xương đầu tiên trên thế giới thực hiện bởi Donnal Thomas từ năm 1959 [6] thì đến 30 năm sau, báo cáo về ca cấy ghép máu cuống rốn thành công đầu tiên được đăng tải trên New England Journal of Medicine [7]. Tiếp theo đó là ở Mỹ năm 1990, Nhật Bản và Ba Lan năm 1994, Bồ Đào Nha năm 1996... mở rộng hiện thực hóa vai trò của máu dây rốn trong điều trị bệnh.

 

 Hình 2. Các nhà khoa học tiên phong trong cấy ghép máu dây rốn.

Năm 1992, ngân hàng máu dây rốn công đầu tiên được thành lập ở trung tâm máu New York bởi P. Rubinstein. Năm này cũng có thể được xem như là năm khai sinh của hoạt động ngân hàng máu dây rốn khi mẫu máu dây rốn đầu tiên sử dụng cho gia đình được đông lạnh để lưu trữ lâu dài ở Đại học Arizona, định hình sự ra đời của hàng loạt ngân hàng máu dây rốn ở Mỹ.

Năm 1993, cấy ghép máu dây rốn không họ hàng đầu tiên trên thế giới do J. Kurtzberg, tại trung tâm Y khoa đại học Duke thực hiện.

Năm 1997, S. Sprague - bệnh nhân bị bệnh ung thư máu dòng tuỷ mạn tính (CML) 46 tuổi, là người lớn đầu tiên được chữa trị thành công bằng máu dây rốn. Đây cũng là ca cấy ghép tế bào gốc máu dây rốn được tăng sinh trong ống nghiệm đầu tiên.

Năm 2003, trên tạp chí của Viện khoa học quốc gia Hoa Kỳ, giáo sư H. Broxmeyer đã báo cáo các kết quả tế bào gốc máu dây rốn vẫn giữ được đầy đủ đặc tính sinh học sau lưu trữ 15 năm [8], 24 năm [9]. Các kết quả này minh chứng thêm tính khả thi của việc lưu trữ tế bào gốc máu dây rốn lâu dài.

Năm 2006, nghiên cứu của J. Wagner và đồng sự ở đại học Minnesota công bố trên Current Opinion in Immunology cho thấy thành công trong cấy ghép hai đơn vị máu dây rốn [10]. Đột phá này cho thấy 2 đơn vị máu tương thích một phần có thể được cấy ghép điều trị một cách an toàn cho người lớn (1 đơn vị máu thì không đủ).

Cở sở nền tảng của ngành công nghiệp máu dây rốn đã định hình đầy đủ với sự ra đời của hơn 350 ngân hàng máu dây rốn trên thế giới: 160 ngân hàng công ở 36 quốc gia lưu trữ hơn 700.000 đơn vị; 210 ngân hàng tư ở 54 quốc gia lưu trữ hơn 5 triệu đơn vị [11]. Theo quy mô lưu trữ, các ngân hàng lớn nhất hiện nay là: Cord blood registry (600.000 đơn vị), Cryo-Cell (500.000) và Viacord (350.000) của Mỹ; châu Âu có Cryo-Save (280.000, Hà Lan); châu Á có Global cord blood bank (312.000, Trung Hoa); Mỹ Latinh có CryoHoldco (130.000, Mexico) [12].

 

Biên dịch: Huỳnh Chí Thiện, Ngân hàng tế bào gốc MekoStem

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Knudtzon, S. (1974). In vitro growth of granulocytic colonies from circulating cells in human cord blood. Blood, 43 (3), 357-361.

2. Ende, M., & Ende, N. (1972). Hematopoietic transplantation by means of fetal (cord) blood: a new method. Virginia Med Month, 99, 276.

3. Igor, E. K. (2000). The man behind the unitarian theory of hematopoiesis. Perspect Biol Med, 43(2), 269–76. doi: 10.1353/pbm.2000.0006

4. Koike, K. (1983). Cryopreservation of pluripotent and commited hemopoietic progenitor cells from human bone marrow and cord blood. Acta Paediatr Japan, 25(3), 275-283.

5. Broxmeyer, H.E., Douglas, G.W., Hangoc, G., Cooper, S., Bard, J., English, D., Arny, M., Thomas, L., Boyse, E.A. (1989). Human umbilical cord blood as a potential source of transplantable hematopoietic stem/progenitor cells. Proc Natl Acad Sci USA, 86(10), 3828-32. doi: 10.1073/pnas.86.10.3828

6. Thomas, E.D., Lochte, H.L., Cannon, J.H., Sahler, O.D., Ferrebee, J.W. (1959). Supralethal whole body irradiation and isologous marrow transplantation in man. J Clin Invest, 38(10 Pt 1-2), 1709-1716. doi: 10.1172/JCI103949

7. Gluckman, E., Broxmeyer, H.E., Auerbach, A.D., Friedman, H., Douglas, G.W., DeVergie, A., Esperou, H., Thierry, D., Socie, G., Lehn, P., Cooper, S., English, D., Kurtzberg, J., Bard, J., Boyse, E.A. (1989). Hematopoietic reconstitution in a patient with Fanconi anemia by means of umbilical-cord blood from an HLA-identical sibling. N Engl J Med, 321(17),1174-8 doi: 10.1056/NEJM198910263211707

8. Broxmeyer, H.E., Srour, E.F., Hangoc, G., Cooper, S., Anderson, S.A., Bodine, D.M. (2003). High-efficiency recovery of functional hematopoietic progenitor and stem cells from human cord blood cryopreserved for 15 years. Proc Natl Acad Sci U S A, 100(2), 645-50.

9. Broxmeyer, H.E., Lee, M.R., Hangoc, G., Cooper, S., Prasain, N., Kim, Y.J. (2011). Hematopoietic stem/progenitor cells, generation of induced pluripotent stem cells, and isolation of endothelial progenitors from 21- to 23.5-year cryopreserved cord blood. Blood, 117(18), 4773–7. doi: 10.1182/blood-2011-01-330514

10. Wagner, J., Eapen, M., Carter, S., Wang, Y., Schultz, K., Wall, D., Bunin, N., Delaney, C., Kurtzberg, J. (2014). One-unit versus two-unit cord-blood transplantation for hematologic cancers. N Engl J Med, 371(18), 1685–1694. doi:  10.1056/NEJMoa1405584

11. https://www.cb-association.org/resources (Cord blood association, 2017)

12. https://bioinformant.com (C. Hildreth, 2018).




Facebook Google Plus Twitter


Trở lại trang trước
Hồ Chí Minh : 297/5 Lý Thường Kiệt, phường 15, Quận 11, Tp HCM

Điện thoại: [028] 38 686 546 - Fax: [028] 38 650 394
Hà Nội : Tầng 15 toà nhà Charmvit, số 117 Trần Duy Hưng,
quận Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: [024] 35 14 35 35 - Fax: [024] 62 75 08 02