Biomedicines, 22/03/2026
Hoại tử chỏm xương đùi (Steroid-induced osteonecrosis of the femoral head – SONFH) là biến chứng nghiêm trọng thường gặp ở bệnh nhân sử dụng glucocorticoid kéo dài. Bệnh tiến triển âm thầm nhưng dẫn đến phá hủy cấu trúc xương, suy giảm chức năng vận động và cuối cùng thường phải thay khớp háng. Do các phương pháp điều trị hiện nay chủ yếu kiểm soát triệu chứng mà chưa tác động hiệu quả đến cơ chế bệnh sinh, việc tìm kiếm chiến lược điều trị sinh học mới đang trở thành hướng nghiên cứu quan trọng.
Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Biomedicines (2026) đã đánh giá tiềm năng của tế bào gốc trung mô có nguồn gốc từ dây rốn người (human umbilical cord mesenchymal stem cells – hUC-MSCs) trong điều trị hoại tử chỏm xương đùi do steroid. Nhóm nghiên cứu tập trung làm rõ vai trò của tổn thương vi mạch và quá trình chết tế bào phụ thuộc sắt (ferroptosis) — hai cơ chế được xem là trung tâm trong sự khởi phát và tiến triển của bệnh.
Thiết kế nghiên cứu
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành cả thí nghiệm in vivo và in vitro
Trong mô hình chuột SANFH gây bởi methylprednisolone, động vật được chia thành nhóm chứng, nhóm gây bệnh và nhóm điều trị bằng hUC-MSCs. Cấu trúc xương được đánh giá bằng Micro-CT, nhuộm mô học và phân tích hóa mô miễn dịch.
In vỉtro, các tế bào nội mô vi mạch xương được xử lý dexamethasone để mô phỏng tổn thương do steroid, sau đó đồng nuôi cấy với hUC-MSCs nhằm đánh giá khả năng phục hồi chức năng tế bào, stress oxy hóa và ferroptosis.
Kết quả chính
Kết quả trên mô hình động vật cho thấy nhóm gây bệnh xuất hiện phá hủy cấu trúc bè xương, tạo hốc xương và rối loạn kiến trúc chỏm xương đùi. Ngược lại, nhóm được điều trị bằng hUC-MSCs cải thiện rõ rệt cấu trúc vi mô xương và giảm đáng kể tỷ lệ ổ xương rỗng.
Đồng thời, biểu hiện của các dấu ấn tạo mạch như CD31 và VEGF tăng mạnh sau điều trị, cho thấy sự phục hồi hệ vi mạch.
Ở mức tế bào, dexamethasone làm giảm tăng sinh tế bào nội mô và gây tích tụ các chất oxy hóa, bao gồm ROS, lipid peroxide và ion sắt Fe²⁺, đồng thời làm suy giảm hệ thống chống oxy hóa nội bào như GSH và GPX4 — đặc trưng của ferroptosis.
Khi đồng nuôi cấy với hUC-MSCs, các tế bào nội mô cho thấy tăng khả năng tăng sinh và di chuyển, phục hồi năng lực tạo ống mạch máu, giảm stress oxy hóa, ức chế ferroptosis và cải thiện cấu trúc ty thể.
Đáng chú ý, nghiên cứu xác định rằng glucocorticoid kích hoạt phosphoryl hóa YAP/TAZ thông qua con đường Hippo, làm suy giảm tạo mạch. hUC-MSCs đảo ngược quá trình này bằng cách ức chế hoạt hóa Hippo-YAP/TAZ, từ đó phục hồi chức năng nội mô mạch máu.
Ý nghĩa khoa học
Nghiên cứu cung cấp bằng chứng cơ chế mới cho thấy hUC-MSCs không chỉ tác động lên mô xương mà còn bảo vệ hệ vi mạch thông qua kiểm soát ferroptosis và điều hòa tín hiệu Hippo. Điều này củng cố giả thuyết “liên kết tạo mạch – tạo xương”, trong đó phục hồi mạch máu là điều kiện tiên quyết để tái tạo mô xương hiệu quả.
Khả năng điều hòa stress oxy hóa và duy trì chức năng nội mô cho thấy tế bào gốc dây rốn người có thể trở thành chiến lược điều trị sinh học tiềm năng nhằm ngăn chặn tiến triển sớm của hoại tử chỏm xương đùi.
Kết luận và triển vọng ứng dụng
Các phát hiện cho thấy hUC-MSCs có thể ức chế ferroptosis do glucocorticoid gây ra, thúc đẩy hình thành mạch máu mới, cải thiện vi cấu trúc xương và bảo vệ chỏm xương đùi thông qua điều hòa trục Hippo–YAP/TAZ.
Kết quả này mở ra hướng phát triển liệu pháp tế bào nhắm trúng cơ chế bệnh sinh cho SANFH, đặc biệt ở giai đoạn sớm nhằm trì hoãn hoặc tránh phẫu thuật thay khớp háng.
Trong tương lai, các thử nghiệm lâm sàng sẽ cần thiết để xác nhận hiệu quả và độ an toàn của liệu pháp hUC-MSCs trên người bệnh.
Tài liệu tham khảo
Bài viết được dịch và tóm tắt từ bài báo (nếu có): Xing, H., Cai, W., Chen, J., Xu, H., Zhang, Y., Zhong, C., … & Peng, H. (2026). Human Umbilical Cord Mesenchymal Stem Cells Protect Against Steroid-Induced Osteonecrosis of the Femoral Head Through Hippo Pathway. Biomedicines, 14(3), 727.
Nguồn: Biomedicines
