Parent’s Guide to Cord Blood, October 2026
Tiến sĩ Frances Verter và Bác sĩ Y Khoa – Thạc sĩ Y tế Cộng đồng Elaheh Khodadoust
Công ty Công nghệ Tế bào gốc Royan là một ngân hàng máu cuống rốn công lập/tư nhân tại Tehran, Iran, được thành lập từ Viện Royan, một trung tâm nghiên cứu tế bào gốc hàng đầu của Iran. Vào tháng 7 năm 2026, đơn vị này đã công bố kết quả của một thử nghiệm lâm sàng sử dụng liệu pháp tế bào để điều trị cho năm trẻ em từ 3–7 tuổi được chẩn đoán mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD)¹. Loại tế bào được sử dụng trong nghiên cứu là tế bào mô đệm trung mô có nguồn gốc từ mô dây rốn người hiến tặng (UC-MSC). Mỗi trẻ được tiêm ba liều lặp lại, mỗi liều gồm 20 triệu tế bào, với khoảng cách một tháng giữa các lần tiêm. Tế bào được đưa vào bằng phương pháp tiêm nội tủy sống (intrathecal injection), tức tiêm vào dịch bao quanh tủy sống. Thủ thuật được thực hiện trong phòng mổ của một bệnh viện nhi dưới sự hỗ trợ của thuốc an thần. Thử nghiệm này đã được đăng ký vào tháng 4 năm 2020 trên Cơ sở đăng ký thử nghiệm lâm sàng Iran với mã số IRCT20200217046526N3.
Mặc dù loại liệu pháp này đã được cung cấp tại một số cơ sở điều trị thương mại ở nhiều quốc gia, điểm nổi bật của thử nghiệm nhãn mở do Royan thực hiện là tính chặt chẽ về mặt khoa học trong quy trình điều trị và phương pháp đánh giá kết quả.
Thứ nhất, việc đánh giá độ an toàn được thực hiện trong sáu tháng kể từ lần tiêm đầu tiên, đồng thời theo dõi mọi sự kiện có thể được xem là biến cố bất lợi. Nhiều báo cáo từ các cơ sở điều trị thương mại chỉ đơn giản cho biết không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng (SAE). Nghiên cứu này cũng không ghi nhận SAE, nhưng đã tiến xa hơn khi ghi lại tất cả các biến cố bất lợi mà từng trẻ gặp phải. Mỗi trẻ đều gặp ít nhất một biến cố bất lợi thoáng qua liên quan đến tiêm nội tủy mạc, phổ biến nhất là sốt và buồn nôn.
Thứ hai, các nhà nghiên cứu không chỉ dựa vào một phương pháp duy nhất để đánh giá hiệu quả điều trị. Các bảng khảo sát do phụ huynh tự báo cáo, chẳng hạn như Bảng kiểm đánh giá điều trị tự kỷ (Autism Treatment Evaluation Checklist – ATEC), có thể chịu ảnh hưởng từ kỳ vọng của cha mẹ về việc trẻ sẽ cải thiện. Vì vậy, nghiên cứu còn bổ sung một phương pháp đánh giá độc lập do chuyên gia lâm sàng thực hiện.
Trong nghiên cứu này, 96 trẻ đã được sàng lọc để tuyển chọn năm trẻ mắc ASD mức độ II theo Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, ấn bản thứ năm (DSM-5). Trong quá trình sàng lọc, mỗi trẻ đều được một bác sĩ tâm thần giàu kinh nghiệm phỏng vấn nhằm xác nhận chẩn đoán.
Trong suốt nghiên cứu, một chuyên gia lâm sàng đã đánh giá khách quan đáp ứng điều trị bằng Thang đánh giá tự kỷ ở trẻ em (Childhood Autism Rating Scale – CARS). Điểm CARS được ghi nhận tại năm thời điểm: ban đầu, tháng thứ nhất, tháng thứ hai, tháng thứ tư và tháng thứ sáu.
Biểu đồ phía trên thể hiện điểm CARS của năm trẻ tham gia theo thời gian.

Bảng đánh giá CARS gồm 15 lĩnh vực hành vi, mỗi lĩnh vực được chấm theo thang điểm từ 1 (không suy giảm) đến 4 (suy giảm nghiêm trọng). Tổng điểm thường được diễn giải theo các khoảng sau: từ 15 đến 29,5 là không thuộc phổ tự kỷ; từ 30 đến 36,5 là tự kỷ mức độ nhẹ đến trung bình; và từ 37 đến 60 là tự kỷ mức độ nặng.
Theo điểm CARS, cả năm trẻ tham gia nghiên cứu đều có biểu hiện cải thiện về hành vi. Hai trong số năm trẻ chuyển từ mức điểm CARS tương ứng với tự kỷ nhẹ đến trung bình sang khoảng điểm không thuộc phổ tự kỷ. Ba trẻ còn lại chuyển từ mức điểm tương ứng với tự kỷ nặng sang mức tự kỷ nhẹ đến trung bình. Ở tất cả các trẻ, phần lớn sự cải thiện điểm CARS diễn ra trong giai đoạn đầu sau lần tiêm thứ nhất, sau đó kết quả tương đối ổn định cho đến thời điểm kết thúc nghiên cứu ở tháng thứ sáu.
Kết quả ATEC do phụ huynh đánh giá không nhất quán bằng kết quả CARS do chuyên gia lâm sàng chấm điểm. Ban đầu, tất cả trẻ đều cho thấy sự cải thiện đáng kể trong tháng đầu tiên, với mức thay đổi trung vị là 33%, tương tự kết quả CARS. Tuy nhiên, trong khi điểm CARS tương đối ổn định sau giai đoạn đầu, điểm ATEC tiếp tục dao động. Nhìn chung, tất cả trẻ đều kết thúc nghiên cứu với điểm ATEC được cải thiện. Hai trẻ mắc tự kỷ mức độ nhẹ đến trung bình không còn được xếp vào nhóm chẩn đoán tự kỷ, nhưng theo đánh giá ATEC của phụ huynh, hai trong số ba trẻ mắc tự kỷ nặng có biểu hiện thoái lui ở một số khía cạnh sau khi đạt được đáp ứng ban đầu.
Thứ ba, nghiên cứu còn khảo sát giả thuyết rằng trẻ tự kỷ có thể hưởng lợi từ liệu pháp giúp điều hòa hệ miễn dịch. Tế bào mô đệm trung mô đã được ghi nhận có đặc tính điều hòa miễn dịch và bảo vệ thần kinh. Trong nghiên cứu này, hồ sơ cytokine trong dịch não tủy của từng trẻ được đo trước mỗi lần tiêm. Kết quả cho thấy các dấu ấn cytokine liên quan đến tình trạng viêm giảm nhất quán trong hai tháng đầu, đặc biệt là TNF-α và IL-6. Đến cuối nghiên cứu, tất cả trẻ đều có nồng độ cytokine gây viêm thấp hơn và số lượng bạch cầu thấp hơn.
Các trẻ cũng được chụp não và ghi điện não đồ (EEG) dưới gây mê toàn thân tại thời điểm bắt đầu nghiên cứu và lần thăm khám cuối cùng. Các chỉ số EEG gợi ý rằng hoạt động não của những trẻ tham gia có xu hướng chuyển sang trạng thái thức tỉnh thư giãn hơn và tăng cường xử lý nhận thức chủ động. Tuy nhiên, chụp cộng hưởng từ khuếch tán sức căng (Diffusion Tensor Imaging – DTI) không cho thấy sự tái cấu trúc đáng kể của các bó sợi thần kinh trong não.
Cuối cùng, đáng chú ý là sản phẩm UC-MSC được sử dụng trong nghiên cứu này, có tên Whartocell®, gần đây đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Iran, thông qua Vụ Sản phẩm Sinh học, cấp phép lưu hành dưới dạng liệu pháp tế bào có sẵn để điều trị thoái hóa khớp gối và bại não ở trẻ em². Whartocell® được nghiên cứu và phát triển tại Công ty Công nghệ Tế bào gốc Royan, đồng thời được sản xuất theo tiêu chuẩn Thực hành sản xuất tốt (Good Manufacturing Practice – GMP) bởi Công ty CellTech Pharmed.
Điều đáng ghi nhận là các nhà khoa học và bác sĩ thực hiện nghiên cứu này tại Iran đã nỗ lực tiếp tục công việc bất chấp những gián đoạn do chiến tranh gây ra. Đồng thời, cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm của nước này đang thể hiện vai trò chủ động trong việc thúc đẩy phát triển các liệu pháp y học tái tạo.
Tài liệu tham khảo
- Khodadoust E, Zarafshan H, Nouri M, Majmaa A, Khaleghi A, Zamani F, … Mohammadi MR. Three repeated intrathecal injections of allogenic umbilical cord-derived mesenchymal stromal cells in autism spectrum disorder: a Phase I clinical trial. Stem Cell Res. & Therapy. 30 July 2026; in press
- Iran Launches WhartoCell, Umbilical Cord Cell Therapy for Osteoarthritis. Iranian Students’ News Agency. Science News. Published 2026-06-27
Nguồn: Parent’s Guide to Cord Blood
Link: https://parentsguidecordblood.org/en/news/royans-phase-1-trial-treating-autism-donated-uc-msc




